Nie ma w pełni „wolnego” czasu bez wyzwolenia samej pracy, podobnie zresztą ja!k nie ma możliwo­ści wyzwolenia pracy bez wzbogacania życia w czasie od niej wolnym. [. . .] Wbrew czynionym ostatnio sugestiom nierealny wydaje się wszelki program wzbogacania osobowości w czasie wolnym, jeśli jednocześnie nie będzie rozwijał się proces usensownienia i wzbogacenia treści pracy” . W stanowisku tym za­warty jest więc — zgodny z tradycją marksistowską — postu­lat całościowego traktowania budżetu czasu człowieka.W tym też kierunku zmierzają ostatnie prace wielu socjo­logów zachodnich.Jeśli rozpatruje się zajęcia wypełniające bud­żet czasu w kategoriach przymusu (obowiązków) i preferencji (swobody wyboru), to należy uwzględnić następujące kwestie: obowiązek, jak i swoboda wyboru mają charak­ter względny; należałoby więc raczej mówić o poczuciu obo­wiązku, które towarzyszy jednym zajęciom, oraz o poczuciu swobody wyboru, które towarzyszy innym zajęciom; nominal­nie to samo zajęcie może być przez jednych wykonywane pod presją przymusu czy obowiązku, inni zaś mogą wykonywać to zajęcie w poczuciu pełnej .swobody wyboru.