Chodzi tu zwła­szcza o wpływ tradycji kulturowej, niosącej wartości nie zaw­sze zbieżne z ideologią panującą, a także oddziaływanie ideo­logii alternatywnych, które w dzisiejszych warunkach masowe­go przekazu w skali globalnej upowszechniają się — mimo wie­lu barier — znacznie łatwiej niż kiedykolwiek przedtem. Ciągły rozwój sił wytwórczych powoduje zmiany w systemie wartości naczelnych, a zatem stopniowo przekształca przesłanki ideologiczne panującego ustroju społecznego. Jedną z najistot­niejszych przesłanek ideologicznych jest znaczenie, jakie przy­pisuje się pracy i czasowi wolnemu. Jeśli w systemie – wartości naczelnych praca ma zdecydowany priorytet przed czasem wol­nym, albo inaczej — przed konsumpcją, to wówczas taką sy­tuację społeczną określa się zazwyczaj jako pano\vanie ethosu prący. JeśLi natomiast priorytet mają znaczenia przypisywane czasowi wolnemu, to taką sytuację społeczną określa się mia- netm ethosu konsumpcji.